Yapay zeka çaresizce kendi anlatısını arıyor

Avusturyalı ekonomist Joseph Schumpeter'in temel çalışmalarından bu yana araştırmalar, icadı pratik uygulamasıyla inovasyondan ayırmıştır. Bir inovasyonun yayılıp yayılmayacağı ise kısmen sosyal kabulüne ve kullanımlarının nasıl algılandığına bağlıdır. Böyle bir kabul olmadan, gelecek vaat eden bir teknoloji bile bilimsel deneyler ve yatırımcıların spekülasyonlarıyla sınırlı kalabilir. Kamuoyu desteği kazanmak için bir inovasyonun, coşku olmasa bile ilgi uyandırabilecek ikna edici bir anlatıya ihtiyacı vardır. Yapay zeka bu fenomeni örneklemektedir: anlatısı henüz şekillenirken, sosyal kabul edilebilirliği giderek daha fazla sorgulanmaktadır.

Temmuz 2026'da Le Monde diplomatique, “Yapay zeka tepkisi başladı” ilanında bulundu. ChatGPT tarafından yaratılan ilk hayranlık duygusu, yerini giderek yapay zekanın iş, eğitim ve bilgiden gizlilik, çevre ve teknoloji şirketlerinin artan gücüne dair endişelere kadar sosyal sonuçları hakkında daha geniş bir kamuoyu huzursuzluğuna bıraktı. Bu ortaya çıkan anlatıda yapay zeka, maliyetleri kolektif olarak üstlenilirken faydaları yalnızca bir avuç oligarka sunulan bir “dijital Moloch” olarak görünüyor.

Mayıs 2026'da, eski Google CEO'su Eric Schmidt University of Arizona'da yaklaşık 10,000 mezuna hitap edip yapay zekanın her bir mesleği dönüştüreceği uyarısında bulunduğunda, kalabalıktan yuhalamalar yükseldi. O zamandan beri, yapay zekaya odaklanan mezuniyet konuşmaları diğer birkaç US üniversitesinde de benzer tepkilerle karşılaştı. Bu huzursuzluk verilerle de örtüşüyor: Associated Press tarafından alıntılanan bir Harvard Kennedy School anketi, American öğrencilerin yaklaşık %70'inin artık yapay zekayı kariyer beklentilerine yönelik doğrudan bir tehdit olarak gördüğünü ortaya koyuyor.